De juridische kaders omtrent Tegenprestaties

Met ingang van 2012 is de Wet werk en bijstand (WWB) gewijzigd en samengevoegd met de Wet investeren in jongeren (WIJ).

De juridische kaders m.b.t.  Tegenprestaties

Wat is een tegenprestatie

Met ingang van 1 januari 2012 treedt het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet werk en bijstand en samenvoeging van die wet met de Wet investeren in jongeren gericht op bevordering van deelname aan de arbeidsmarkt en vergroting van de eigen verantwoordelijkheid van uitkeringsgerechtigden (verder wijziging WWB) in werking.
Een van de onderdelen van dit wetsvoorstel is de mogelijkheid om een uitkeringsgerechtigde de verplichting op te leggen om een tegenprestatie naar vermogen te verrichten. In deze tekst gaan we in op de juridische kaders.
Daarbij komen achtereenvolgens aan de orde:

  • Voor wie geldt de plicht tot tegenprestatie?
  • Wat houdt de tegenprestatie precies in?
  • Hoe verhoudt de tegenprestatie zich tot reguliere arbeid?
  • Hoe verhoudt de tegenprestatie zich tot participatieplaatsen?
  • Hoe verhoudt de tegenprestatie zich tot internationaal recht?

De tegenprestatie geeft invulling aan de wens van de regering om een tegenprestatie te verlangen van mensen die een beroep op de solidariteit van de samenleving doen. Dit is ook in het belang van de uitkeringsgerechtigde, omdat deze zo invulling geeft aan zijn maatschappelijke betrokkenheid.

Voor wie geldt de plicht tot tegenprestatie?

De arbeidsverplichtingen uit artikel 9 WWB zijn uitgebreid met de plicht tot een tegenprestatie naar vermogen. Dat blijkt al meteen uit de wijziging van het opschrift van artikel 9, dat nu luidt: "plicht tot arbeidsinschakeling en tegenprestatie". Dit artikel beschrijft in het eerste lid de volgende verplichtingen:
De belanghebbende van 18 jaar of ouder doch jonger dan 65 jaar is, vanaf de dag van melding als bedoeld in artikel 44, tweede lid, verplicht:

  1. Naar vermogen algemeen geaccepteerde arbeid, waarbij geen gebruik wordt gemaakt van een voorziening als bedoeld in artikel 7, eerste lid, onderdeel a, te verkrijgen en deze te aanvaarden, waaronder begrepen registratie als werkzoekende bij het Uitvoeringsinstituut werknemersverzekeringen, indien hem daartoe het recht toekomt op grond van artikel 30b, eerste lid, van de Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen.
  2. Gebruik te maken van een door het college aangeboden voorziening, waaronder begrepen sociale activering, gericht op arbeidsinschakeling, alsmede mee te werken aan een onderzoek naar zijn mogelijkheden tot arbeidsinschakeling en, indien van toepassing, mee te werken aan het opstellen, uitvoeren en evalueren van een plan van aanpak als bedoeld in artikel 44a.
  3. Naar vermogen door het college opgedragen onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden te verrichten die worden verricht naast of in aanvulling op reguliere arbeid en die niet leiden tot verdringing op de arbeidsmarkt.

Uitgangspunt is dat deze verplichtingen voor iedereen gelden.
De verplichting om algemeen geaccepteerde arbeid te aanvaarden en de verplichting, bedoeld in het eerste lid, onderdeel c, gelden voor de personen die zorg verlenen, slechts nadat het college zich genoegzaam heeft overtuigd van de mogelijkheid om die zorg te combineren met die verplichtingen, ongeacht of het college een besluit als bedoeld in de aanhef van dat lid heeft genomen
De genoemde zorg heeft betrekking op mantelzorgers en alleenstaande ouders met kinderen onder de 12 jaar.

Wat houdt de wettelijke plicht tot tegenprestatie naar vermogen in?

Het college krijgt de bevoegdheid (niet de verplichting) om mensen met een uitkering op grond van de WWB, IOAW of IOAZ te verplichten om naar vermogen onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden te verrichten. Deze tegenprestatie hoeft niet direct samen te hangen met arbeidsinschakeling. Er is dan ook geen verplichte samenloop met een re-integratieraject.
Het doel van de verplichting is om een tegenprestatie te verlangen voor het beroep op de solidariteit van de samenlevingbronnen.

Eisen aan de werkzaamheden

De werkzaamheden die de gemeente kan opleggen moeten voldoen aan de volgende eisen:

  1. Onbeloond;
  2. Maatschappelijk nuttig;
  3. Geen belemmering voor het accepteren van werk;
  4. Geen belemmering voor de re-integratie;
  5. Beperkt in omvang (voor mensen die tijdelijk zijn vrijgesteld van de arbeidsplicht mag de omvang groter zijn);
  6. Beperkt in tijdsduur (voor mensen die tijdelijk zijn vrijgesteld van de arbeidsplicht mag het langer duren);
  7. Worden verricht naast of in aanvulling op reguliere arbeid in de organisatie waar ze worden verricht;
  8. Leiden niet tot verdringing op de arbeidsmarkt;
  9. De uitkeringsgerechtigde moet in staat zijn ze te verrichten;
  10. De uitkeringsgerechtigde is verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en aansprakelijkheid.
  11. Het college bepaalt de aard, de duur en de omvang van de tegenprestatie. Hierbij kijkt het college naar de individuele omstandigheden en de onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden die voorhanden zijn. Niet alle onbeloonde maatschappelijk nuttige werkzaamheden kunnen aan elke uitkeringsgerechtigde worden opgedragen.

Natuurlijk is het ook mogelijk dat de uitkeringsgerechtigde zelf – vrijwillig – een tegenprestatie aandraagt en die voorlegt aan het college.

Samenloop met arbeidsplicht en re-integratie

De plicht tot het leveren van een tegenprestatie staat los van de arbeidsplicht en het re-integratietraject. Het is niet bedoeld als re-integratie-instrument.

Opleggen verplichting

De gemeente bepaalt aan de hand van de individuele omstandigheden en de beschikbare onbeloonde maatschappelijk nuttige activiteiten, de aard duur een omvang van de tegenprestatie. Ze kan hierover eigen regels opstellen.

Algemene beginselen van behoorlijk bestuur

Bij het opleggen van de verplichting tot het leveren van een tegenprestatie zal de gemeente goed moeten letten op de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. Dit betekent dat ze altijd het volgende moet doen:
 Onderzoeken of de uitkeringsgerechtigde in staat is om de werkzaamheden te verrichten (zorgvuldige voorbereiding). De gemeente zal daarom voordat ze de plicht oplegt hierover met de betrokkene moeten overleggen en indien nodig (medisch) advies moeten inwinnen bij derden. Het gaat immers om een tegenprestatie naar vermogen. Als iemand al vrijwilligerswerk doet dan zal de gemeente daar mogelijk rekening mee moeten houden en wellicht zelfs moeten afzien van het opleggen van de verplichting.
 Aannemelijk maken in de beschikking dat de werkzaamheden voldoen aan de daaraan gestelde eisen (motiveringsplicht).
 De plicht niet zo maar aan iemand opleggen (verbod van willekeur).
 In vergelijkbare gevallen dezelfde soort verplichting tot het leveren van een tegenprestatie opleggen (gelijkheidsbeginsel).
 De verplichting niet opleggen met een ander doel dan het verlangen van een tegenprestatie voor de bijstand. De gemeente mag de verplichting dus niet opleggen om iemand te straffen (verbod van détournement de pouvoir).

Verzekering

Als de gemeente de plicht tot het leveren van een tegenprestatie naar vermogen oplegt zal zij ervoor moeten zorgen dat de uitkeringsgerechtigde tijdens het verrichten van de werkzaamheden verzekerd is. Het gaat daarbij om het afdekken van de risico's van arbeidsongeschiktheid en aansprakelijkheid. Dit voorkomt dat de gemeente aansprakelijk wordt gesteld als het werk leidt tot arbeidsongeschiktheid van de uitkeringsgerechtigde of tot schade bij derden.

Combinatie met zorg voor gezinslid met AWBZ-indicatie

Als de gemeente de verplichting wil opleggen aan iemand die een gezinslid met een AWBZ-indicatie verzorgt, dan zal zij moeten nagaan of die zorg te combineren is met de tegenprestatie. Daarbij is niet relevant of de gemeente het gezinslid met AWBZ-indicatie voor de WWB als alleenstaande of gezinslid beschouwt.

Gevolgen niet nakomen verplichting

Als een uitkeringsgerechtigde de opgelegde verplichting tot het leveren van een tegenprestatie niet nakomt, kan de gemeente de bijstandsuitkering tijdelijk verlagen. In de reeds vastgestelde gewijzigde afstemmingsverordening is hiervoor een artikel opgenomen.

Verschil met participatieplaats

De relatie tussen de tegenprestatie en de participatieplaats is dat het gaat om twee verschillende instrumenten die gemeenten tot hun beschikking hebben c.q. krijgen om een uitkeringsgerechtigde te laten participeren. Beide instrumenten richten zich op het verrichten van werkzaamheden met behoud van uitkering waarbij het karakter van de werkzaamheden additioneel is. Beide instrumenten zijn ook duidelijk van elkaar te onderscheiden. De werkzaamheden op een participatieplaats dienen primair nuttig te zijn voor de ontwikkeling van betrokkene richting de arbeidsmarkt. De werkzaamheden in het kader van de tegenprestatie worden daarentegen verricht omdat van de uitkeringsgerechtigden een tegenprestatie voor de uitkering die nuttig is voor de samenleving wordt verwacht. In het verlengde hiervan is aan de tegenprestatie geen scholing of een opleiding gekoppeld. Dit instrument is immers niet bedoeld als re-integratie instrument. Verder zal het leveren van een tegenprestatie vaak werkzaamheden van korte duur omvatten, terwijl een participatieplaats voorziet in werken voor een langere periode van maximaal twee jaar met, onder omstandigheden, een verlengingsmogelijkheid. Een laatste verschil is dat voor het werken op een participatieplaats de gemeente een premie zal toekennen aan de uitkeringsgerechtigde indien hij voldoende heeft meegewerkt aan het vergroten van zijn kans op arbeidsinschakeling, terwijl dat niet het geval is bij het verrichten van een tegenprestatie.

verschil

Verschil met vrijwilligerswerk

Vrijwilligerswerk mag niet worden ingezet als tegenprestatie, omdat de tegenprestatie geen vrijwillig karakter heeft, maar door de gemeente wordt opgelegd.

verschil2

 

Risico's voor gemeente

De mogelijkheid om de plicht tot het leveren van een tegenprestatie naar vermogen op te leggen is in 2012 in de WWB opgenomen. Zolang de rechter zich nog niet over alle aspecten heeft uitgesproken, kleven aan het opleggen ervan de volgende risico's:
 De gemeente is mogelijk aansprakelijk voor schade die de uitkeringsgerechtigde lijdt tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden. Ze doet er daarom goed aan om dit risico te verzekeren.
 De gemeente is mogelijk aansprakelijk voor schade die de uitkeringsgerechtigde toebrengt aan derden tijdens het uitvoeren van de werkzaamheden. Ze doet er daarom goed aan om dit risico te verzekeren.
 Er kan snel sprake zijn van strijd met de algemene beginselen van behoorlijk bestuur (zie hoofdstuk 2.6), wat kan leiden tot veroordeling in de proceskosten voor de gemeente.
 Als bijstand achteraf wordt teruggevorderd over een periode waarin de verplichting is opgelegd, dan zou de betrokkene of het UWV mogelijk loon of een vergoeding kunnen claimen bij de gemeente voor de verrichtte werkzaamheden. Denk in het bijzonder aan situaties waarin er achteraf recht bestaat op een uitkering van het UWV (die deze verplichting niet kan opleggen) of er sprake is van fraude door een gezinslid (zeker nu per 2012 veel meer personen dan voorheen tot het gezin kunnen behoren).
 Het opleggen van de verplichting is mogelijk in strijd met internationale verdragen, zoals artikel 4 van het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM) of artikel 2 van het ILO-verdrag nr. 29. De regering meent overigens dat dit niet het geval is.

Financiering van de tegenprestatie

De gemeente maakt kosten voor de uitvoering van de tegenprestatie. Te denken valt hierbij aan de volgende kosten:
- Uren beleidsmedewerker voor maken beleid, leggen van contacten met diverse organisaties, enz;
- Uren consulenten voor opleggen tegenprestatie en handhaving;
- Begeleidingsuren uitkeringsgerechtigden tijdens het uitvoeren van de tegenprestatie;
- Vergoeding van kosten aan organisaties waar de tegenprestatie uitgevoerd wordt.





Nieuws

KENDOE CHECK TEGENPRESTATIE: SUCCES OF VERPLICHTIN...

Rotterdam 15-11-2017. Mensen die een bijstandsuitkering ontvangen moeten voor behoud hiervan een tegenprestatie leveren. Dit kan in de vorm zijn van vrijwilligerswerk, mantelzorg of een taalles. Zes j...

Lees meer
GESPREK OVER GEMEENTELIJKE UITVOERING TEGENPRESTAT...

Wouter Boonstra - 10 okt 2017 Het aanstaande kabinet wil met gemeenten in gesprek over hoe zij actief uitvoering geven aan de bestaande tegenprestatie en over best practices in de handhaving van ...

Lees meer
Actie tegenprestatie bijstand succesvol

SCHAGEN - 7-10-2016 Vanaf juni tot en met september zijn de wijkteam consulenten van de gemeente actief aan de slag gegaan om personen die een bijstandsuitkering ontvangen te activeren tot het le...

Lees meer

De juridische kaders omtrent Tegenprestaties

Met ingang van 2012 is de Wet werk en bijstand (WWB) gewijzigd en samengevoegd met de Wet investeren in jongeren (WIJ).

De juridische kaders m.b.t.  Tegenprestaties


Lees meer...

Online software voor uitvoeren wet Tegenprestaties naar Vermogen

Eijdems Internet, gevestigd te Venlo, heeft in nauwe samenwerking een zeer complete en gebruiksvriendelijke applicatie ontwikkeld om Tegenprestaties te sturen, structureren en monitoren. 


Lees meer...

Participatiewet bevordert re-integratie

Mensen met een bijstandsuitkering en gedeeltelijk arbeidsongeschikten vinden vaak moeilijk werk. Met de Participatiewet wil het kabinet hen helpen weer mee te doen in de samenleving. De inhoud van deze wet wordt nog uitgewerkt.


Lees meer...

Pilot ''Talent Verplicht !'' Helmond van start

 

Met behulp van coaches is Gemeente Helmond gestart met de pilot ''Talent Verplicht!''. De komende twee jaar gaan jongeren met een uitkering uit de Peelregio gaan hun talenten inzetten voor anderen.


Lees meer...

De bomen en het bos

30 september 2013 De Participatiewet, of eigenlijk de Wet werken naar vermogen, is al zeker 4 keer bijgesteld. Heeft u ook een beetje meegekregen van de Algemene Politieke beschouwingen in de Tweede Kamer? De eerlijkheid gebiedt om te zeggen dat ik na diverse fragmenten op radio en TV al snel ben afgehaakt.


Lees meer...

Werken voor je geld (Den Haag)

17 dec 2013 Er zijn steeds meer mensen met een bijstandsuitkering. Het kabinet wil dat gemeenten verplicht worden een tegenprestatie te vragen van deze bijstandsgerechtigden. Zo leveren ze een nuttige bijdrage aan de maatschappij en tegelijkertijd doen ze werkervaring op. Een win-winsituatie, zo lijkt het. Maar volgens de vakbond FNV is het niet zo simpel: het verplicht stellen van werk zorgt voor veel meer ellende dan je op het eerste oog verwacht.

 

Mensen in de bijstand wordt onterecht de duimschroeven aangedraaid en verplicht werk zorgt voor verdringing op de arbeidsmarkt van reguliere werknemers. Daarom stroomt vandaag het Plein in Den Haag vol met boze vakbondsleden die op ludieke wijze tegen de plannen van het kabinet demonstreren.

Is het echt zo'n raar idee dat bijstandsgerechtigden een tegenprestatie moeten leveren? Jeroen praat erover met Maaike Zorgman, bestuurder bij FNV Bondgenoten, bijstandsgerechtigden, Ibo Gülsen, VVD-raadslid in Den Haag en Ineke Smidt, wethouder in Almere.

Bron: YouTube Lijn1 NTR·